Thói quen tốt cho sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu từ những thay đổi lớn. Ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc hay hạn chế thời gian ngồi lâu đều là những việc quen thuộc nhưng có ý nghĩa đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Trong nhịp sống hiện đại, việc chủ động điều chỉnh những hoạt động nhỏ mỗi ngày có thể là bước khởi đầu để xây dựng một lối sống lành mạnh và bền vững hơn.
Thói quen tốt cho sức khỏe nên bắt đầu từ những điều đơn giản
Công việc bận rộn, thời gian sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, ít vận động và chế độ ăn thiếu cân bằng đang khiến nhiều người khó duy trì một nhịp sinh hoạt khoa học. Không ít người chỉ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường.
Trong khi đó, chăm sóc sức khỏe có thể bắt đầu sớm hơn từ chính những lựa chọn hằng ngày.
Một bữa ăn có thêm rau xanh, vài phút đứng dậy vận động sau thời gian ngồi lâu hay việc đi ngủ đúng giờ đều là những thay đổi tương đối nhỏ. Khi được duy trì đều đặn, những hành động này có thể góp phần tạo nên một lối sống tích cực hơn.
Dưới đây là 7 thói quen tốt cho sức khỏe mà mỗi người có thể cân nhắc áp dụng phù hợp với độ tuổi, công việc và tình trạng sức khỏe của mình.
1. Ăn uống đa dạng và cân bằng hơn
Chế độ ăn là một trong những yếu tố quan trọng của lối sống lành mạnh. Thay vì chỉ quan tâm đến việc ăn no, mỗi bữa ăn nên hướng tới sự đa dạng giữa các nhóm thực phẩm.
Rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và nguồn protein phù hợp có thể được kết hợp linh hoạt trong thực đơn hằng ngày. Đồng thời, nên chú ý đến lượng muối, đường tự do và thực phẩm chế biến sẵn được sử dụng.
Một cách đơn giản để thay đổi là không cố xây dựng ngay một thực đơn quá khắt khe. Bạn có thể bắt đầu bằng việc bổ sung thêm rau vào bữa chính, lựa chọn trái cây cho một số bữa phụ và ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến hơn.
Ăn uống lành mạnh cũng không đồng nghĩa với loại bỏ hoàn toàn một món ăn nào đó nếu không có chỉ định chuyên môn. Điều quan trọng hơn là sự cân bằng của chế độ ăn tổng thể và khả năng duy trì lâu dài.
2. Duy trì vận động thường xuyên
Vận động là một thói quen tốt cho sức khỏe nhưng không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải tập luyện cường độ cao mỗi ngày.
Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập thể dục, làm việc nhà hoặc những hoạt động khiến cơ thể vận động đều có thể góp phần tăng mức độ hoạt động thể chất.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên thực hiện ít nhất 150–300 phút hoạt động thể chất aerobic cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75–150 phút cường độ mạnh, hay kết hợp tương đương giữa hai mức độ. Các hoạt động tăng cường sức mạnh cho những nhóm cơ chính cũng được khuyến nghị ít nhất 2 ngày mỗi tuần.
Tuy nhiên, người ít vận động không nhất thiết phải đạt mục tiêu này ngay lập tức. Có thể bắt đầu từ 10–15 phút đi bộ mỗi ngày rồi tăng dần thời gian và cường độ tùy khả năng.
Điều quan trọng là biến vận động thành một phần của cuộc sống thay vì xem đây là nhiệm vụ chỉ thực hiện trong một vài tuần.
3. Hạn chế ngồi quá lâu trong ngày
Tập thể dục vào buổi sáng nhưng ngồi liên tục trong nhiều giờ còn lại của ngày chưa hẳn là một lối sống tối ưu.
Đặc biệt với người làm việc văn phòng, thời gian ngồi trước máy tính có thể kéo dài nhiều giờ. Vì vậy, bên cạnh tập luyện, việc chủ động giảm thời gian ít vận động cũng đáng được quan tâm.
Bạn có thể thử:
- Đứng dậy và đi lại sau những khoảng thời gian làm việc kéo dài.
- Đi bộ khi thực hiện một số cuộc gọi phù hợp.
- Sử dụng cầu thang bộ khi điều kiện cho phép.
- Đi lấy nước thay vì để sẵn một lượng lớn tại bàn.
- Thực hiện một vài động tác giãn cơ nhẹ trong giờ nghỉ.
Không cần biến văn phòng thành phòng tập. Mục tiêu đơn giản là tạo thêm cơ hội để cơ thể vận động trong ngày.
4. Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ tương đối ổn định
Giấc ngủ thường là điều đầu tiên bị cắt giảm khi công việc bận rộn. Tuy nhiên, ngủ đủ là một phần quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe.
Nhu cầu ngủ thay đổi theo độ tuổi. Theo CDC, người trưởng thành từ 18–60 tuổi thường được khuyến nghị ngủ từ 7 giờ mỗi ngày; nhóm 61–64 tuổi khoảng 7–9 giờ và người từ 65 tuổi trở lên khoảng 7–8 giờ.
Bên cạnh thời lượng, chất lượng giấc ngủ cũng cần được chú ý.
Một số thói quen tốt cho sức khỏe liên quan đến giấc ngủ có thể bắt đầu bằng việc duy trì thời gian đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, tạo không gian ngủ yên tĩnh, đồng thời hạn chế những hoạt động khiến cơ thể khó thư giãn trước giờ ngủ.
Nếu tình trạng khó ngủ, mất ngủ hoặc buồn ngủ quá mức kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự ý sử dụng thuốc ngủ.
5. Uống nước đều trong ngày
Nước tham gia vào nhiều hoạt động của cơ thể. Vì vậy, duy trì việc uống nước trong ngày là một thói quen đơn giản nhưng thường bị bỏ quên khi quá tập trung vào công việc.
Không nhất thiết tất cả mọi người đều phải uống cùng một lượng nước cố định. Nhu cầu có thể thay đổi tùy thể trạng, mức độ vận động, thời tiết, chế độ ăn và một số tình trạng sức khỏe.
Thay vì chờ đến khi quá khát mới uống, có thể tạo thói quen uống nước vào những thời điểm phù hợp trong ngày.
Nước lọc nên là lựa chọn ưu tiên. Với các loại nước uống có thêm đường, cần chú ý lượng tiêu thụ để tránh vô tình đưa quá nhiều đường vào chế độ ăn.
Những người có bệnh lý cần kiểm soát lượng dịch nên tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.
6. Dành thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc sức khỏe tinh thần
Một ngày khỏe mạnh không chỉ được tính bằng số bước chân hay lượng rau xanh đã ăn.
Sức khỏe tinh thần cũng là một phần của sức khỏe tổng thể.
Căng thẳng có thể xuất hiện từ công việc, học tập, tài chính, gia đình và nhiều vấn đề khác trong cuộc sống. Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân gây áp lực, nhưng có thể chủ động tạo ra những khoảng nghỉ phù hợp.
Đó có thể đơn giản là đi bộ, nghe nhạc, đọc sách, trò chuyện với người thân, dành thời gian cho sở thích hoặc tạm rời màn hình sau một ngày làm việc.
Một thói quen tốt cho sức khỏe đáng xây dựng là học cách nhận biết khi cơ thể và tinh thần cần nghỉ ngơi thay vì liên tục ép bản thân hoạt động trong trạng thái kiệt sức.
Nếu những cảm xúc tiêu cực, lo âu hoặc căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, việc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn là lựa chọn phù hợp.
7. Chủ động theo dõi sức khỏe thay vì chờ đến khi có bệnh
Một trong những thay đổi quan trọng trong tư duy chăm sóc sức khỏe là chuyển từ “có bệnh mới quan tâm” sang chủ động phòng ngừa và theo dõi.
Mỗi người nên chú ý đến những thay đổi bất thường của cơ thể và thực hiện kiểm tra sức khỏe phù hợp với tuổi, giới, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ cá nhân.
Khám sức khỏe định kỳ cũng là cơ hội để trao đổi với bác sĩ về huyết áp, cân nặng, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, tiêm chủng và những vấn đề sức khỏe khác.
Không nên tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào thông tin đọc được trên Internet. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường, kéo dài hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng, người bệnh cần được nhân viên y tế đánh giá.
Không cần thay đổi tất cả trong một ngày
Khi quyết định sống khỏe hơn, nhiều người thường bắt đầu bằng một danh sách rất dài: thức dậy sớm, chạy bộ, ăn kiêng, bỏ đồ ngọt, ngủ sớm, uống nhiều nước…
Việc thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc đôi khi khiến kế hoạch khó duy trì.
Một cách thực tế hơn là lựa chọn một hoặc hai thói quen tốt cho sức khỏe phù hợp nhất với cuộc sống hiện tại.
Ví dụ, tuần đầu tiên có thể đặt mục tiêu đi bộ thêm mỗi ngày. Khi việc đó trở nên quen thuộc, tiếp tục điều chỉnh giờ ngủ hoặc bổ sung rau xanh vào bữa ăn.
Những thay đổi nhỏ nhưng được thực hiện đều đặn thường dễ trở thành một phần của cuộc sống hơn những kế hoạch quá khắt khe.
Xây dựng lối sống khỏe mạnh là một quá trình lâu dài
Không có một công thức sinh hoạt duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Tuổi tác, nghề nghiệp, thể trạng, bệnh lý, môi trường sống và điều kiện cá nhân đều có thể ảnh hưởng đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe.
Điều quan trọng là hiểu cơ thể và lựa chọn những thay đổi có thể duy trì lâu dài.
Ăn uống cân bằng hơn, vận động thường xuyên, hạn chế ngồi lâu, ngủ đủ, uống nước hợp lý, chăm sóc sức khỏe tinh thần và chủ động theo dõi cơ thể là những thói quen tốt cho sức khỏe có thể bắt đầu từ cuộc sống hằng ngày.
Thay vì chờ một thời điểm “hoàn hảo” để thay đổi, mỗi người có thể bắt đầu từ một việc nhỏ ngay hôm nay.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo và giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Khuyến nghị về hoạt động thể chất và hành vi ít vận động.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Khuyến nghị về thời lượng và chất lượng giấc ngủ.